Bijzondere bijstand en individuele inkomenstoeslag in 2026
Voor wie, welke kosten, hoe de draagkracht werkt, aanvragen en rekenvoorbeelden
- Bijzondere bijstand is voor noodzakelijke, onvoorziene extra kosten die je niet kunt betalen en die niet elders worden vergoed. Je hoeft geen bijstandsuitkering te hebben; ook met een laag inkomen uit werk of een andere uitkering kan het.
- De gemeente berekent je draagkracht (inkomen en vermogen) en vergoedt alleen het verschil, als gift of lening.
- Vraag aan vóór je koopt of betaalt, met een offerte. In Enschede is dat een voorwaarde; besluit binnen 8 weken.
- Individuele inkomenstoeslag is een jaarbedrag bij langdurig laag inkomen. Enschede per 1 januari 2026: € 120 alleenstaande(ouder), € 170 gehuwden, € 68 per kind onder 12 en € 137 per kind van 12 tot 18.
- Elke gemeente heeft eigen regels; Enschede, Den Haag en Gouda gebruiken we alleen als voorbeeld.
Het verschil
| Regeling | Waarvoor | Voorbeeld | Vorm |
|---|---|---|---|
| Bijzondere bijstand | Voor een concrete noodzakelijke, onvoorziene kost | Kapotte wasmachine, basisinrichting, rechtsbijstand, bewindvoering | Gift of lening, afhankelijk van gemeente en soort kosten |
| Individuele inkomenstoeslag | Vrij besteedbaar jaarbedrag | Langdurig laag inkomen zonder uitzicht op verbetering | Gift, volgens de gemeentelijke verordening |
Beide regelingen komen van de gemeente op basis van de Participatiewet, niet van UWV of de Belastingdienst. Zoek je de maandelijkse uitkering zelf? Lees de gids bijstand.
Bijzondere bijstand: voorwaarden
Volgens Rijksoverheid: je bent Nederlander of daarmee gelijkgesteld, woont in Nederland, valt in beginsel onder de bijstandsregels, hebt onvoldoende inkomen en vermogen, en de kosten zijn dringend nodig en worden niet via een andere regeling vergoed.
- Leeftijd verschilt per gemeente: Enschede 18+, Den Haag 21+.
- Geen uitkering nodig: Den Haag zegt dat expliciet.
- Noodzakelijk en onvoorzien, door bijzondere omstandigheden, en aantoonbaar. Enschede: kun je niet aantonen dat je de kosten moest maken, dan heb je geen recht.
- Geen andere voorziening: zorgverzekering, inboedelverzekering, Wmo of toeslagen gaan voor.
- Vooraf aanvragen: voorwaarde in Enschede. Sommige gemeenten accepteren een aanvraag achteraf binnen een termijn (Gouda: binnen een jaar na de nota), maar reken daar niet op.
Welke kosten wel en niet?
Dit verschilt per gemeente. Voorbeeld Den Haag, zoals de gemeente het publiceert:
| Wel aan te vragen (Den Haag) | Niet aan te vragen (Den Haag) |
|---|---|
| Wonen en inrichting (wasmachine, bed, eerste inrichting) | Paspoort, id-kaart of verblijfsdocument |
| Medische hulp (wat de verzekering niet vergoedt) | Telefoonkosten |
| Financiële hulp (bijv. bewindvoering) | Boetes |
| Juridische hulp (bijv. eigen bijdrage advocaat) | Schulden |
| Soms andere kosten, per situatie | Eigen risico zorgverzekering, alimentatie, jaarnota energie |
Let op: voor duurzame gebruiksgoederen en inrichting geven veel gemeenten een lening. In Gouda is een lening het uitgangspunt voor inrichting, duurzame gebruiksgoederen en de waarborgsom, terug te betalen binnen 36 maanden.
Hoe berekent de gemeente je draagkracht?
De gemeente betaalt niet automatisch alles. Ze vergelijkt je inkomen met de bijstandsnorm, kijkt naar je vermogen en berekent wat je zelf kunt betalen binnen een draagkrachtperiode (meestal een jaar). Alleen het restant wordt vergoed. De percentages staan in de beleidsregels van elke gemeente. Echt voorbeeld uit de Beleidsregels bijzondere bijstand Gouda 2026:
| Je maandinkomen (zonder vakantietoeslag) | Wat als draagkracht telt |
|---|---|
| Tot 110% van de norm | 0% |
| Tussen 110% en 130% van de norm | 30% van het meerdere |
| Boven 130% van de norm | 100% van het meerdere |
| Draagkrachtperiode | Een jaar vanaf de eerste dag van de maand van de (oudste) kosten |
| Ondergrens | Draagkracht onder € 35 per jaar wordt niet meegerekend |
| Tijdens Wsnp of minnelijke schuldregeling | Draagkracht nihil |
Ter vergelijking: de bijstandsnorm per maand (inclusief vakantietoeslag) is volgens de gemeente Den Haag € 1.419,46 voor een alleenstaande(ouder) en € 2.027,79 voor partners (21 tot AOW). Je eigen gemeente kan andere percentages hanteren; vraag de beleidsregels op of zoek «beleidsregels bijzondere bijstand» plus je gemeente op lokaleregelgeving.overheid.nl.
Rekenvoorbeelden
| Situatie | Berekening (draagkrachtregels Gouda, bedragen inkomenstoeslag Enschede) |
|---|---|
| Alleenstaande in de bijstand (inkomen = norm), wasmachine kapot, offerte eenvoudige wasmachine € 400 | Niet boven 110% → draagkracht € 0 → gemeente kan € 400 vergoeden, vaak als lening |
| Alleenstaande met werk, inkomen 120% van een voor het gemak afgeronde norm van € 1.400 (dus € 1.680), kosten € 900 | 110% = € 1.540; meerdere € 140 × 30% = € 42 per maand → € 504 per jaar → mogelijk € 396 bijstand (€ 900 − € 504) |
| Partners met inkomen 135% van een afgeronde norm van € 2.000 (dus € 2.700), kosten € 1.500 | 30% × (€ 2.600 − € 2.200) = € 120 plus 100% × (€ 2.700 − € 2.600) = € 100 → € 220 per maand = € 2.640 per jaar → hoger dan de kosten → waarschijnlijk geen bijstand |
| Partners in Enschede met 2 kinderen (8 en 14), 5 jaar op bijstandsniveau, aanvraag inkomenstoeslag 2026 | € 170 + € 68 + € 137 = € 375 |
Voorbeelden zijn illustratief, geen echte personen. De normen van € 1.400 en € 2.000 zijn afgerond om het rekenen te tonen; je gemeente rekent met de exacte norm en mogelijk andere percentages.
Individuele inkomenstoeslag: voorbeeld Enschede 2026
| Situatie | Bedrag per jaar (Enschede, per 1 januari 2026) |
|---|---|
| Alleenstaande | € 120 |
| Alleenstaande ouder | € 120 |
| Gehuwden/partners | € 170 |
| Extra per kind jonger dan 12 | € 68 |
| Extra per kind van 12 tot 18 | € 137 |
- Langdurig laag inkomen: in de 60 maanden (5 jaar) vóór de aanvraagdatum was je inkomen niet hoger dan 100% van de toepasselijke bijstandsnorm.
- Een kind telt mee als je er op de aanvraagdatum kinderbijslag voor krijgt.
- Gehuwden moeten allebei voldoen; anders krijgt geen van beiden de toeslag (met wettelijke uitzonderingen).
- De wet (art. 36 Participatiewet) beperkt de toeslag tot 21 jaar tot AOW-leeftijd en vraagt dat er geen uitzicht op inkomensverbetering is.
- Aanvragen met het formulier van de gemeente; een mondeling verzoek is geen aanvraag.
- Vanaf 2027 worden de bedragen jaarlijks geïndexeerd; de bedragen voor 2027 zijn nog niet bekend.
- Andere gemeenten hanteren soms 3 jaar en andere bedragen.
Stap voor stap: bijzondere bijstand aanvragen
- Eerst stoppen: niets kopen of tekenen voordat je de gemeente hebt benaderd.
- Lees de pagina van je gemeente: zoek «bijzondere bijstand» plus de naam van je gemeente. Enschede: enschede.nl/bijzondere-bijstand. Den Haag: formulier opvragen via het contact, per post opsturen of afgeven aan de balie.
- Verzamel bewijs: offerte of verwachte nota, bankafschriften (meestal de laatste 3 maanden van alle rekeningen), inkomensbewijs (loonstrook of uitkeringsbesluit), bewijs van spaargeld, en een korte uitleg waarom de kosten noodzakelijk en onvoorzien zijn.
- Dien in online met DigiD of met het papieren formulier, afhankelijk van je gemeente. Een partner moet soms ook tekenen of inloggen.
- Bewaar kopieën en de verzenddatum.
- Besluit: Enschede en Den Haag sturen binnen 8 weken een brief: wel of niet, hoeveel, en gift of lening.
- Afgewezen of te weinig? Maak bezwaar binnen 6 weken na de datum van het besluit.
- Hulp: Enschede 053 481 81 81; Den Haag 070 353 75 00 (keuze 3).
Veelgemaakte fouten
- Eerst kopen, dan aanvragen: in Enschede betekent dat afwijzing.
- Denken dat het alleen voor bijstandsgerechtigden is, waardoor werkenden met een laag inkomen niet aanvragen.
- Een dure offerte: de gemeente vergoedt een eenvoudige, redelijke variant of een normbedrag.
- Een rekening of spaargeld niet melden: dat komt uit en kan leiden tot terugvordering en een boete.
- Vergeten dat een verzekering betaalt, bijvoorbeeld de inboedelverzekering na brand of waterschade.
- Geen bezwaar maken tegen een afwijzing of een lening in plaats van een gift, terwijl de termijn maar 6 weken is.
- Bijzondere bijstand en inkomenstoeslag verwarren: de toeslag vraagt geen concrete kosten, wel (in Enschede) 5 jaar laag inkomen.
Andere minimaregelingen
- Kwijtschelding van gemeentelijke belastingen.
- Kindpakket of fondsen voor sport, cultuur en schoolreisjes.
- Gemeentelijke collectieve zorgverzekering (zorgverzekering 2027).
- Gratis schuldhulp.
- Alleenstaande ouder? Zie steun voor alleenstaande ouders.
- Hoge energierekening? Zie het Noodfonds Energie 2027 (geen gemeentelijke regeling).
Zoek op de site van je gemeente naar «minimaregelingen» of «rondkomen».
Veelgestelde vragen
Moet ik in de bijstand zitten voor bijzondere bijstand?
Nee, ook met een laag inkomen uit werk of een andere uitkering kan het; de gemeente berekent je draagkracht.
Kan ik achteraf aanvragen?
Vraag altijd vooraf aan. In Enschede is dat een voorwaarde; sommige gemeenten accepteren achteraf binnen een termijn, maar neem dat risico niet.
Hoe hoog is de individuele inkomenstoeslag in Enschede in 2026?
€ 120 voor een alleenstaande(ouder), € 170 voor gehuwden, plus € 68 per kind onder 12 en € 137 per kind van 12 tot 18.
Hoe lang moet mijn inkomen laag zijn voor de inkomenstoeslag?
In Enschede 5 jaar (60 maanden) op of onder 100% van de bijstandsnorm. Andere gemeenten kunnen afwijken.
Wanneer krijg ik een besluit?
In Enschede en Den Haag binnen 8 weken.
Is bijzondere bijstand een gift of een lening?
Dat staat in het besluit. Inrichting en duurzame gebruiksgoederen zijn vaak een lening, andere kosten vaak een gift.
Wat is draagkracht?
Het deel van je inkomen en vermogen waarvan de gemeente vindt dat je het zelf kunt betalen binnen een periode, meestal een jaar. Je krijgt alleen het verschil.
Betaalt de gemeente mijn energierekening, schulden of boete?
Meestal niet. Den Haag sluit onder meer schulden, boetes, de jaarnota energie en het eigen risico uit. Voor schulden is er gratis schuldhulp.
Mijn aanvraag is afgewezen. Wat nu?
Maak schriftelijk bezwaar binnen 6 weken na de datum van het besluit, leg uit waarom de kosten noodzakelijk zijn en voeg bewijs toe.
Geldt het voorbeeld Enschede ook in mijn gemeente?
Niet per se. Elke gemeente heeft eigen regels, bedragen en leeftijdsgrenzen; Enschede, Den Haag en Gouda zijn voorbeelden.
Officiële bronnen
Gecontroleerd bij Rijksoverheid, de Verordening individuele inkomenstoeslag Enschede 2026 op lokaleregelgeving.overheid.nl, de Enschede-pagina op de Single Digital Gateway, de gemeente Den Haag en de Beleidsregels bijzondere bijstand Gouda 2026 op 22 oktober 2026. De Enschede-bedragen gelden sinds 1 januari 2026 en worden vanaf 2027 geïndexeerd. De pagina enschede.nl zelf konden we niet rechtstreeks openen. De draagkrachtpercentages komen uit Gouda als voorbeeld; je gemeente kan andere hanteren. Voorbeelden illustratief.
- Rijksoverheid · Wanneer heb ik recht op bijzondere bijstand?
- Rijksoverheid · Ondersteuning bij een laag inkomen
- Overheid.nl · Verordening individuele inkomenstoeslag gemeente Enschede 2026 (CVDR744533)
- Single Digital Gateway · Bijzondere bijstand aanvragen, gemeente Enschede
- Gemeente Enschede · Bijzondere bijstand
- Gemeente Den Haag · Bijzondere bijstand aanvragen
- Gemeente Den Haag · Hoogte bijstand en vergoedingen
- Overheid.nl · Beleidsregels bijzondere bijstand Gouda 2026 (CVDR752532, voorbeeld draagkracht)
Meld een fout met artikel, passage en bron; stuur geen gevoelige identiteitsgegevens.