Tweestatusstelsel asiel 2026: wat verandert er sinds 12 juni voor huidige en nieuwe statushouders en voor nareis

Wat is het tweestatusstelsel?

Volgens de IND kunt u een verblijfsvergunning asiel om twee redenen krijgen: als vluchteling volgens het Vluchtelingenverdrag (persoonlijk risico op vervolging, bijvoorbeeld door afkomst, geloof of politieke voorkeur) of met subsidiaire bescherming (u bent om een andere reden gevlucht, bijvoorbeeld door oorlog). Dat is uw status. De Wet invoering tweestatusstelsel (wet van 22 april 2026, Staatsblad 2026, 105) laat dat verschil nu meetellen voor uw rechten, vooral bij nareis. De wet is ingegaan op 12 juni 2026; volgens de samenvatting van het Staatsblad die wij raadpleegden is er geen overgangsrecht.

Rijksoverheid benoemt de maatregelen als onderdeel van het Europese Asiel- en Migratiepact, dat op dezelfde dag inging. In de wet is een evaluatie binnen 3 jaar na inwerkingtreding opgenomen.

Welke status heb ik?

Wat verandert er voor huidige statushouders?

Dit staat op de IND-pagina’s; we vonden daar niets waarmee bestaande vergunningen worden ingetrokken.

Wat wij niet hebben kunnen vaststellen: wat de statusverandering betekent voor permanent verblijf, naturalisatie of inburgering van wie vóór 12 juni een vergunning kreeg. Er was geen officiële uitleg die een stellig antwoord toelaat. Vraag het VluchtelingenWerk of de IND voordat u iets besluit.

Wat verandert er voor nieuwe asielaanvragers?

• Nieuwe procedure: standaard hoort u binnen 6 maanden of u mag blijven; in de versnelde procedure (bijvoorbeeld uit een veilig land) 3 maanden.
• De verblijfsvergunning asiel is 3 jaar geldig; op het pasje staat uw status.
• Asiel aangevraagd vóór 12 juni 2026: andere procedure. De IND beslist niet binnen 6 maanden en heeft 3 jaar de tijd voor alle oude aanvragen. Nog geen eerste gehoor? Dan volgt een uitnodiging nog in 2026. Tweede gehoor vóór 1 oktober 2026? Dan hoopt de IND vóór april 2027 te beslissen (een verwachting, geen garantie).
• Een nieuwe aanvraag verkort de wachttijd niet: de datum van uw eerdere aanvraag bepaalt uw beurt.
• Tijdens de procedure geldt een wekelijkse meldplicht bij het COA op uw opvanglocatie.
• Een advocaat via de Raad voor Rechtsbijstand is meestal gratis.

Nareis na 12 juni 2026

In de wettekst valt een verblijf op een doorstroomlocatie ook onder huisvesting. Het inkomen wordt nader bij algemene maatregel van bestuur ingevuld; de toelichting verwijst naar de regels voor regulier verblijf (een bedrag ten hoogte van het minimumloon). Controleer het actuele bedrag bij de IND en ga niet af op een oud cijfer.

Let op de termijn: de IND-pagina noemt de nareistermijn van 3 maanden bij de status vluchteling. Voor subsidiair beschermden staat daar geen vergelijkbare termijn. Neem dus niet aan dat er geen termijn is: vraag het de nareislijn of VluchtelingenWerk voor uw situatie.

Aanvragen waarop de IND tijdelijk niet beslist

De IND zegt dat de nieuwe voorwaarden ook gelden voor lopende aanvragen. De IND en andere asielorganisaties willen laten toetsen of toepassing met terugwerkende kracht juridisch houdbaar is. Daarom:

De IND beslist niet voordat de rechtbank uitspraak heeft gedaan; het is niet bekend wanneer dat is. Is er voor eind 2026 geen duidelijkheid, dan bepaalt de IND wat de vervolgstappen zijn. Een klein aantal aanvragen is wel beslist; wie daarbij hoort, kreeg in juni, juli of augustus een brief.

Wanneer begint de IND met mijn aanvraag?

Na de ontvangstbevestiging duurt het enkele maanden voordat de IND begint, omdat er veel aanvragen zijn. Daarna heeft de IND 9 maanden om te beslissen (te verlengen). De IND deelt aanvragen in twee groepen in. Voorbeelden uit de tabellen van de IND (gemiddelden en verwachtingen die veranderen):

Heeft u eerder aangevraagd dan de tabel noemt en geen brief gehad? Dan valt u waarschijnlijk onder de groep waarop de IND tijdelijk niet beslist. Een compleet dossier gaat sneller; bij ontbrekende documenten kan de IND een DNA-onderzoek of interview doen. Bij een bijzondere spoedsituatie, zoals ernstige medische problemen van een gezinslid, wordt bij hoge uitzondering eerder behandeld.

Stappen en kosten

1. Controleer de voorwaarden (gezinsleden, gezinsband van vóór uw komst, uw status).
2. Verzamel documenten vóór de aanvraag: ze moeten al in Nederland zijn, want de IND onderzoekt soms de echtheid. Buitenlandse documenten laat u vertalen naar Nederlands, Engels, Frans of Duits door een vertaler die door een Nederlandse rechtbank is beëdigd. Zie Syrische documenten legaliseren en vertalen.
3. Doe de aanvraag online of per post; mvv en verblijfsvergunning vraagt u tegelijk aan. De IND raadt aan dat u zelf de aanvraag doet.
4. Kosten: was u 18 of ouder bij uw asielaanvraag en vraagt u voor uw gehuwde partner of uw biologische of geadopteerde kind? Dan is de aanvraag gratis. Voor andere gezinsleden € 254. Als alleenstaande minderjarige voor ouders en broers/zussen: gratis.
5. Besluit: bij een positief besluit haalt uw gezinslid de mvv-sticker op bij de Nederlandse vertegenwoordiging binnen 3 maanden (te verlengen tot 6); paspoort minimaal 6 maanden geldig; aanmelding in Nederland binnen 90 dagen.
6. Negatief besluit: u kunt bezwaar maken. Zie Bezwaar maken tegen een besluit.

Wat als nareis niet kan?

Er blijft reguliere gezinshereniging met eigen voorwaarden (inkomen, woning, leges, soms inburgeringsexamen in het buitenland). Lees Gezinshereniging en mvv bij de IND en Gezinshereniging asiel (nareis). Of dat voor u een reële route is na het verstrijken van de termijn, hangt van uw situatie af: vraag een deskundige.

Illustratieve voorbeelden (illustratief, geen echte personen)

Illustratieve voorbeelden, geen echte personen. De data en situaties zijn verzonnen om de rekenregels te laten zien.

Veelgemaakte fouten

1. Afgaan op oud nieuws: niet alles wat voorgesteld werd, is wet geworden. Controleer de IND en het Staatsblad.
2. Uw eigen status niet kennen: kijk in uw besluit of op de achterkant van het pasje.
3. De termijn van 3 maanden missen als vluchteling omdat documenten nog ontbreken: dien in en vul aan.
4. Een oude asielaanvraag intrekken om opnieuw aan te vragen: dat verkort de wachttijd niet.
5. Post van de IND missen of een adreswijziging niet doorgeven.
6. Betalen aan tussenpersonen die beloven dat het sneller gaat: nareis is niet te versnellen met geld. Zie Oplichting in Nederland.

Waar vind ik menselijke hulp?

De regels veranderen snel en kunnen voor uw situatie anders uitpakken. Gratis hulp staat in de hub asiel en verblijf: VluchtelingenWerk Nederland, het Juridisch Loket, sociaal raadslieden en de Nationale ombudsman.

Gerelateerde gidsen

• Gezinshereniging asiel (nareis)
• Gezinshereniging met partner: mvv en regulier verblijf
• Permanent verblijf en EU-langdurig ingezetene
• Inburgeren in 2026
• Inschrijven bij de gemeente en BSN
• Hub asiel en verblijf