De basisschool in Nederland 2026: leerplicht vanaf 5, groep 1–8, vrijwillige ouderbijdrage, verlof en boetes, doorstroomtoets en schooladvies
Kort samengevat
- Naar school vanaf 4, leerplicht van 5 tot 16, daarna kwalificatieplicht tot 18 of een startkwalificatie.
- Basisschool: groep 1–8.
- De vrijwillige ouderbijdrage is echt vrijwillig: je kind mag niet worden uitgesloten van activiteiten.
- Verlof buiten de vakantie alleen met toestemming en om specifieke redenen; anders boete mogelijk.
- Groep 8: doorstroomtoets en schooladvies; in 2027 toets 25 januari–12 februari, definitief advies uiterlijk 24 maart.
Leeftijden en fasen
| Fase | Betekenis |
|---|---|
| Vanaf 4 | Naar groep 1 (nog niet verplicht) |
| 5 tot 16 | Leerplicht |
| 16 tot 18 | Kwalificatieplicht tot startkwalificatie (havo, vwo of mbo 2) |
| Groep 1–2 | Kleuters: spel, taal, basis |
| Groep 3–8 | Lezen, schrijven, rekenen en vakken |
| Na groep 8 | Vmbo, havo, vwo of praktijkonderwijs |
School kiezen en aanmelden
- Openbare en bijzondere scholen (bijv. religieus of met eigen onderwijsvisie) worden allemaal door de overheid bekostigd.
- Veel gemeenten en scholen vragen vroeg aanmelden (soms vanaf 3 jaar).
- Vraag naar taalondersteuning, bso, groepsgrootte en contact met ouders.
- Voor bso kun je kinderopvangtoeslag krijgen (kinderopvangtoeslag).
Kosten en ouderbijdrage
- Openbaar basisonderwijs is gratis.
- De vrijwillige ouderbijdrage is altijd vrijwillig; niet betalen mag niet leiden tot uitsluiting van extra activiteiten zoals het schoolreisje.
- De medezeggenschapsraad stemt in met hoogte en besteding; dit staat in de schoolgids.
- Scholen mogen geen tablet of laptop verplichten.
- Laag inkomen: vraag de gemeente naar kindregelingen (kindgebonden budget).
Verlof buiten de schoolvakantie
| Onderdeel | Regel |
|---|---|
| Wie beslist | De directeur |
| Wanneer aanvragen | Minimaal 8 weken vooraf |
| Maximum | 10 schooldagen per schooljaar, één keer, niet in de eerste 2 weken na de zomervakantie |
| Geldige reden | Alleen als je door je werk in geen enkele schoolvakantie weg kunt (seizoenswerk, onmisbaar in piekperiode, zelfstandige met aanzienlijk inkomstenverlies), met werkgeversverklaring |
| Gewichtige omstandigheden (bijv. begrafenis) | Directeur tot 10 dagen; meer via de leerplichtambtenaar |
| Zonder toestemming | Boete mogelijk |
Familiebezoek in het buitenland is op zichzelf geen geldige reden; plan reizen in de schoolvakanties.
Groep 8: doorstroomtoets en schooladvies
- In groep 7/8 een voorlopig advies.
- Alle leerlingen in groep 8 maken de doorstroomtoets (taal en rekenen).
- Voorlopig advies en toetsadvies vormen samen het definitieve advies; valt de toets hoger uit, dan stelt de school in principe bij, tenzij dat niet in het belang van het kind is (met uitleg).
- Het advies kan één of twee schoolsoorten noemen, van praktijkonderwijs tot vwo.
| Stap (huidige groep 8) | Datum |
|---|---|
| Doorstroomtoets | 25 januari – 12 februari 2027 |
| Definitief advies | Uiterlijk 24 maart 2027 |
| Centrale aanmeldweek vo | 25 – 31 maart 2027 |
| Toelating vo | Uiterlijk 12 mei 2027 |
Nieuwkomers
- Veel gemeenten hebben nieuwkomersklassen of schakelklassen om Nederlands te leren.
- Vanaf 12 jaar meestal een internationale schakelklas (ISK) in het voortgezet onderwijs.
- Vraag gemeente en school wat er voor de leeftijd van je kind is.
- Blijf thuis ook je moedertaal spreken; dat helpt bij Nederlands.
Jouw rol als ouder
- Ga naar oudergesprekken, eventueel met tolk.
- Lees berichten en de school-app.
- Meld ziekte vóór schooltijd.
- Vraag in groep 7 al naar het advies.
- Vraag extra ondersteuning (passend onderwijs) als dat nodig is.
Veelgemaakte fouten
- Zonder toestemming eerder op vakantie.
- Denken dat de ouderbijdrage verplicht is.
- Te laat aanmelden.
- Het voorlopig advies negeren.
Veelgestelde vragen
Vanaf welke leeftijd gaat mijn kind naar school?
Vanaf 4 mag het, vanaf 5 tot 16 is het leerplichtig.
Moet ik de ouderbijdrage betalen?
Nee, die is altijd vrijwillig.
Mag ik mijn kind eerder meenemen op vakantie?
Alleen met toestemming van de directeur om werkredenen, max. 10 dagen per jaar, 8 weken vooraf aangevraagd; anders boete mogelijk.
Wat is de doorstroomtoets?
Een verplichte toets taal en rekenen in groep 8 die samen met het voorlopig advies het definitieve advies bepaalt.
Wanneer komt het definitieve advies in 2027?
Uiterlijk 24 maart 2027.
Officiële bronnen
Gecontroleerd op Rijksoverheid-pagina’s over leerplicht, kosten, verlof en schooladvies op 5 oktober 2026. Nieuwkomersonderwijs verschilt per gemeente.
- Rijksoverheid · Leerplicht
- Rijksoverheid · Kosten basisschool en vrijwillige ouderbijdrage
- Rijksoverheid · Leerplicht en schoolvakanties (verlof)
- Rijksoverheid · Verplichte doorstroomtoets basisonderwijs
- Rijksoverheid · Adviezen in groep 8
- Rijksoverheid · Tijdlijn schooladvies 2027
- Rijksoverheid · Onderwijs voor nieuwkomers
Gerelateerde gidsen
Meld een fout met artikel, passage en bron; stuur geen gevoelige identiteitsgegevens.